วันศุกร์ที่ 30 กรกฎาคม เวลา 18 นาฬิกา 10 นาที พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว เสด็จออก ณ ห้องประชุม ชั้น 14 อาคารเฉลิมพระเกียรติ โรงพยาบาลศิริราช พระราชทานพระบรมราชวโรกาสให้นายสุเมธ ตันติเวชกุล ประธานกรรมการกิตติมศักดิ์ สถาบันสารสนเทศทรัพยากรน้ำและการเกษตร นำคณะผู้บริหารสถาบันสารสนเทศทรัพยากรน้ำและการเกษตร กระทรวงวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี เฝ้าทูลละอองธุลีพระบาท กราบบังคมทูลรายงานสรุปสถานการณ์น้ำในประเทศไทย ปี 2552 และเดือนมกราคมถึงมิถุนายน ปี 2553 การเปลี่ยนแปลงภูมิอากาศ การคาดการณ์สภาพอากาศประเทศไทย ปี 2553 การปรับปรุงสถานีโทรมาตรตรวจวัดสภาพอากาศอัตโนมัติและระบบโทรมาตรเพื่อ สนับสนุนการจัดการปัญหาภัยแล้ง และผลการประกวดการจัดการทรัพยากรน้ำชุมชนตามแนวพระราชดำริ ครั้งที่ 3 กับรับพระราชทานพระราชดำริเกี่ยวกับการดำเนินงานของสถาบันฯ

รายงานสรุปสถานการณ์น้ำในประเทศไทยนั้น รวบรวมข้อมูลโดยการสนับสนุนจากส่วนราชการและหน่วยงานต่าง ๆ ทั้งในและต่างประเทศ ผ่านระบบเครือข่ายเพื่อการจัดการทรัพยากรน้ำแห่งประเทศไทย ซึ่งพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวพระราชทานพระราชดำริให้ดำเนินการตั้งแต่ พุทธศักราช 2541 และระบบดังกล่าวสามารถใช้งานได้จริงในพุทธศักราช 2545 ปัจจุบันได้ขยายผลการดำเนินงานเพิ่มเติมโดยการพัฒนาระบบคลังข้อมูลสภาพอากาศ ประเทศไทย เพื่อให้ได้ข้อมูลสภาพอากาศในแต่ละพื้นที่ของประเทศ เนื่องจากเป็นข้อมูลที่จำเป็นในการนำมาใช้ประกอบการตัดสินใจในการบริหาร จัดการ

ในปีที่ผ่านมานั้น พบว่ามีปริมาณน้ำฝนสะสมเฉลี่ยทั้งปี 1,403 มิลลิเมตร ซึ่งมากกว่าค่าเฉลี่ยร้อยละ 2 ในช่วงเดือนมกราคมถึงเดือนสิงหาคม 2552 มีปริมาณน้ำฝนมาก และต่ำลงในช่วงปลายปี เนื่องจากอิทธิพลของเอลนีโญ เป็นปรากฏการณ์ทางธรรมชาติอย่างหนึ่งที่ทำให้เกิดภัยแล้ง น้ำท่วม และรูปแบบของฝนและอุณหภูมิที่มีการผันแปรในภูมิภาคต่าง ๆ ของโลก อีกทั้งฝนที่ตกหนักจากพายุเพียง 1 ครั้ง คือไต้ฝุ่นกฤษณา เป็นเหตุให้มีน้ำไหลเข้าเขื่อนภูมิพลสูงสุดเป็นประวัติศาสตร์ 311 ล้านลูกบาศก์เมตรต่อวัน ในวันที่ 3 ตุลาคม 2552 ส่วนในปีนี้ นับตั้งแต่เดือนมกราคม ถึงเดือนมิถุนายน 2553 พบว่ามีประมาณน้ำฝนสะสมเฉลี่ย 381 มิลลิเมตร ซึ่งต่ำกว่าค่าเฉลี่ยถึงร้อยละ 22 เนื่องจากอิทธิพลของเอลนีโญต่อเนื่องจากปลายปีที่ผ่านมา พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ทรงห่วงพสกนิกรที่ประสบปัญหาภัยแล้ง เนื่องจากปริมาณน้ำในเขื่อนเหลือน้อย ซึ่งได้พระราชทานฝนหลวงพิเศษ เพื่อบรรเทาปัญหาดังกล่าว โดยการติดตั้งสถานีโทรมาตรตรวจวัดสภาพอากาศ ปริมาณน้ำฝน และวัดระดับน้ำเสริมระบบโทรมาตรเดิมบริเวณเขื่อนภูมิพล จังหวัดตาก, เขื่อนสิริกิติ์ จังหวัดอุตรดิตถ์, เขื่อนแควน้อยบำรุงแดนจังหวัดพิษณุโลก, และเขื่อนป่าสักชลสิทธิ์ จังหวัดลพบุรี รวมทั้งพัฒนาระบบรายงานสนับสนุนการปฏิบัติการฝนหลวงพระราชทานใน 4 เขื่อนดังกล่าว และต่อเชื่อมข้อมูลโทรมาตรเดิมในพื้นที่เขื่อนอุบลรัตน์ จังหวัดขอนแก่น โดยแสดงผลผ่านระบบอินเทอร์เน็ต และผ่านโทรศัพท์มือถืออีกทางหนึ่งด้วย

ด้วยสาเหตุของการเปลี่ยนแปลง สภาพภูมิอากาศ ที่พบว่าเกิดปรากฏการณ์เอลนีโญ และลานีญา ซึ่งเป็นปรากฏการณ์ที่อุณหภูมิในมหาสมุทรแปซิฟิกผิดปรกติไปจากค่าเฉลี่ย คือ หากอุณหภูมิในมหาสมุทรแปซิฟิก บริเวณใกล้ประเทศฟิลิปปินส์สูงกว่าปรกติ ก็จะเป็นปรากฏการณ์ลานิญา ประเทศไทยจะมีฝนมาก ในทางตรงกันข้าม หากอุณหภูมิในบริเวณนั้นต่ำกว่าปรกติ ก็จะเป็นปรากฏการณ์เอลนิโญ ประเทศไทยก็จะมีฝนน้อยสำหรับการปรับปรุงสถานีโทรมาตรตรวจวัดสภาพอากาศ อัตโนมัติ ได้ดำเนินการปรับปรุงแล้ว 439 สถานีทั่วประเทศ ในจำนวนนี้มีสถานีโทรมาตรในพื้นที่จังหวัดนราธิวาส จังหวัดปัตตานี และจังหวัดยะลา จำนวน 31 สถานี แล้วยังติดตั้งอุปกรณ์ตรวจวัดความเร็วลม จำนวน 110 ชุด ในสถานีโทรมาตรดังกล่าว เพื่อนำข้อมูลไปประมวลผลจัดทำแผนที่ลมติดตามการเปลี่ยนแปลงภูมิอากาศต่อไป ส่วนผลการประกวดการจัดการทรัพยากรน้ำชุมชน ตามแนวพระราชดำริ ครั้งที่ 3 ซึ่งมีชุมชนทั่วประเทศร่วมการประกวด ได้พบ 6 แบบอย่างความสำเร็จของชุมชนที่ได้น้อมนำแนวพระราชดำริไปประยุกต์ใช้จนเกิดผล สำเร็จ ได้แก่ การจัดผังน้ำและระบบส่งน้ำชุมชน, การจัดทำฝายชะลอน้ำรูปแบบต่าง ๆ, การรักษาแหล่งน้ำด้วยการทำเกษตรอินทรีย์, การจัดการน้ำของชุมชนบริเวณป่าต้นน้ำด้วยการปลูกหญ้าแฝก, การรักษาป่าต้นน้ำด้วยภูมิปัญญาและประเพณีตามวีถีชุมชน และการจัดการป่าต้นน้ำเพื่อประโยชน์สูงสุด